डेटाचा ‘रायता’, ट्रेडिंगची शिस्त आणि एका रेडिओलॉजिस्टची व्यथा: मार्केटमधील ५ महत्त्वाचे धडे

x

शेअर बाजार आणि मानवी स्वभाव यात एक अजब साम्य आहे—दोन्ही अनेकदा दिशाहीन वाटतात. २० फेब्रुवारीच्या मार्केट डेटाकडे पाहिल्यास कोणताही ट्रेडर गोंधळून जाईल. कधीकधी गोष्टी जशा दिसतात तशा नसतात. पहाटे ४ वाजल्यापासून काम करून, १५ तासांच्या थकव्यानंतर जेव्हा मी डेटासमोर बसतो, तेव्हा माझे शरीर थकलेले असते, पण मेंदू रेडिओलॉजीमधील अचूकता शोधत असतो. लोक माझ्या थकलेल्या चेहऱ्यावरून मला जज करतात, पण मार्केटप्रमाणेच खरं सत्य ‘सरफेस’च्या खाली दडलेले असते. आज आपण या विखुरलेल्या डेटाचा आणि ट्रेडिंगमधील शिस्तीचा सखोल आढावा घेणार आहोत.

१. डेटा जेव्हा ‘स्कॅटर्ड’ असतो: बाजारातील गोंधळाचे विश्लेषण

२० फेब्रुवारीचा डेटा पाहिला तर बाजारात मोठी विसंगती दिसून आली. एफआयआय (FII) ने ९३५ कोटींची विक्री केली, तर डीआयआय (DII) ने ६०० कोटींची खरेदी केली. पीसीआर (PCR – Put Call Ratio), जो मार्केटचा ‘मूड-मीटर’ मानला जातो, तो ०.५ वरून ०.८७ पर्यंत वाढला. पीसीआर वाढणे म्हणजे मार्केटमध्ये पुट रायटिंग वाढली आहे, पण वॉल्यूममध्ये कोणतीही एक दिशा (Unidirectional distribution) नव्हती.जेव्हा डेटा असा विखुरलेला असतो, तेव्हा मार्केटची नेमकी दिशा ठरवणे कठीण जाते. या स्थितीबद्दल मी नेहमी एकच शब्द वापरतो:”मार्केटमध्ये सध्या हायेस्ट पॉसिबल रँडम वॉल्यूम्स आहेत. हा खूप ‘फैला हुआ रायता’ आहे. जेव्हा डेटा असा स्कॅटर्ड (Scattered) असतो, तेव्हा मार्केट ‘साईडवेज’ राहण्याची किंवा फसवे मूव्ह देण्याची शक्यता जास्त असते.”

२. रिटेलर्सची ‘एक्झिट’ आणि संस्थात्मक खरेदीदारांची चाल

बाजारातील सर्वात रंजक वळण म्हणजे लिक्विडिटीचा खेळ. रिटेलर्सकडे ५.५ लाख ‘लॉन्ग पोझिशन्स’ होत्या, ज्या घटून आता १.५ लाखांवर आल्या आहेत. जेव्हा रिटेलर्सनी भीतीपोटी किंवा कंटाळून आपल्या बुलिश पोझिशन्स कमी केल्या, तेव्हाच मार्केटमध्ये ‘अपसाइड’ हालचाल पाहायला मिळाली.महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, एफआयआयकडे जरी २ लाख शॉर्ट पोझिशन्स असल्या, तरी त्यांनी नव्याने ८,००० लॉन्ग कॉन्ट्रॅक्ट्स ॲड केले आहेत. प्रो-ट्रेडर्सनी देखील ९,००० लॉन्ग कॉन्ट्रॅक्ट्सची भर घातली आहे. रिटेलर्सनी आपली पोझिशन्स सोडून या संस्थात्मक गुंतवणूकदारांना ‘लिक्विडिटी’ पुरवली. इंट्राडेमध्ये मार्केट ‘बेअरीश’ (मंदीचे) वाटत असले तरी, दिवसाच्या शेवटी (EOD) डेटा ‘बुलिश’ संकेत देत आहे. अशा परस्परविरोधी डेटाच्या काळात शांत राहणेच हिताचे असते.

३. ट्रेडिंगमधील ‘लक्ष्मण रेषा’: महत्त्वाचे लेव्हल्स आणि एम-पॅटर्न

ट्रेडिंगमध्ये ‘काय करावे’ यापेक्षा ‘कधी शांत बसावे’ हे जास्त महत्त्वाचे आहे. सध्याच्या डेटाच्या पार्श्वभूमीवर खालील लेव्हल्स लक्षात ठेवा:

• लॉन्ग (Long):  जर मार्केट २५,६६६ च्या वर टिकले, तरच २५,८०० आणि २५,८५० च्या टारगेट्ससाठी लॉन्ग पोझिशनचा विचार करा.
• शॉर्ट (Short):  २५,५३२ ची पातळी तुटल्यास मार्केटमध्ये स्पष्ट शॉर्टिंगची संधी मिळेल.
• एक्झिट विंडो (Exit Window):  २५,८०० ही पातळी ‘फसलेल्या बुल्स’साठी (Trapped Bulls) एक्झिट विंडो आहे. जर मार्केट २५,८०० ला स्पर्श करून तिथे  ‘M’ (Double Top) पॅटर्न  तयार करत असेल, तर तिथून एक जोरदार रिव्हर्सल किंवा शॉर्ट ट्रेड बनू शकतो.शिस्त आणि स्टॉप लॉस:  सेटअप न बघता केवळ ‘फोमो’ (FOMO) मुळे ट्रेड घेऊ नका. अनेक ट्रेडर्स पुट (Put) मध्ये अडकले आहेत कारण त्यांनी वेळेवर स्टॉप लॉस घेतला नाही. ट्रेड घेण्यापूर्वी तुमचा स्टॉप लॉस तुम्हाला माहीत असणे ही ट्रेडिंगमधील पहिली पायरी आहे.

४. रेडिओलॉजिस्टचा दृष्टीकोन: ‘चेहरा’ विरूद्ध ‘कौशल्य’

मी गेल्या १५ वर्षांपासून रेडिओलॉजिस्ट म्हणून काम करत आहे. पहाटे ४ ला उठून कामाला सुरुवात केल्यामुळे रात्री ८ वाजेपर्यंत माझा चेहरा पार थकून जातो. लोक अनेकदा माझ्या थकलेल्या चेहऱ्यावरून माझी क्षमता ठरवतात. मला याची कधीकधी लाज वाटते, पण माझ्या कामाचा मला सार्थ अभिमान आहे. मी दिसायला कदाचित ‘रफ’ दिसत असेन, पण माझे रिपोर्ट अत्यंत अचूक असतात.रेडिओलॉजीमधील गांभीर्याबद्दल मी नेहमी सांगतो:”तुमच्या एका रिपोर्टवर कोणाचे तरी आयुष्य अवलंबून असते. स्व-प्रशंसा हे पाप आहे, पण मी माझ्या कामात अत्यंत पर्टिक्युलर आहे. जर माझ्याकडून एखादा कॅन्सर मिस झाला, तर ती जगातील सर्वात वाईट गोष्ट असेल.”ज्याप्रमाणे रेडिओलॉजीमध्ये ‘ओव्हरलुक’ करून चालत नाही, तसेच ट्रेडिंगमध्ये डेटाकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडू शकते.

५. हाय-स्टेक रिस्क: ₹५०० ची प्रोसिजर आणि रिस्क मॅनेजमेंट

वैद्यकीय क्षेत्रात यूएसजी (USG) गायडेड प्रोसिजर करताना लागणारी एकाग्रता ही ट्रेडिंगमधील रिस्क मॅनेजमेंटसारखीच असते. मी ओपीडी (OPD) बेसिसवर यकृतातील पुवाचा निचरा (Liver abscess drainage) करण्यासारख्या जोखमीच्या प्रोसिजर केल्या आहेत. मोठ्या कॉर्पोरेट हॉस्पिटलमध्ये ज्या कामाचे ३-४ लाख रुपये बिल येते, तेच काम मी केवळ ५०० ते ३००० रुपयांत केले आहे, कारण त्या रुग्णाकडे लुंगी घ्यायलाही पैसे नसायचे.ओपीडी बेसिसवर अशा प्रोसिजर करणे अत्यंत रिस्की असते, कारण तिथे बॅकअप नसतो. पण जेव्हा तुमचा ‘सेटअप’ पक्का असतो आणि तुम्हाला तुमच्या ‘शिस्तीवर’ विश्वास असतो, तेव्हाच तुम्ही अशी रिस्क घेऊ शकता. ट्रेडिंगमध्येही हेच लागू होते—तुमची रिस्क तुम्ही किती नियंत्रणात ठेवता, यावरच तुमचा नफा अवलंबून असतो.निष्कर्ष  मार्केट असो वा व्यावसायिक आयुष्य, बाह्य स्वरूपावरून किंवा तात्पुरत्या पीएनएल (P&L) वरून कोणालाही जज करू नका. मी कदाचित थकलेला दिसत असेन, पण माझ्या डेटाच्या विश्लेषणामागे आणि रेडिओलॉजीच्या रिपोर्टमागे वर्षांची मेहनत आहे.जाता जाता एक प्रश्न विचारतो, ज्यावर तुम्ही विचार करावा:  “तुम्ही एखाद्या व्यक्तीच्या पीएनएल (P&L) कडे बघून त्यांची क्षमता ठरवता की त्यांच्या कष्टांकडे बघून?”
© 2026 Dr Ashok Kale Aaj Ki Data Khabar Blog Disclaimer: Translation with fine analysis of VIDEO, notes, thanks, Sai. This blog is only for members and only for knowledge. This article is for educational purposes only and does not replace financial, medical advice. Consult a qualified CA OR doctor for related. Source Image, data : AI. Omsairam Ok Shradha Saburi. 📌 Affiliate Disclosure This post may contain affiliate links. As an Amazon Associate, I may earn from qualifying purchases at no extra cost to you.